Czym jest biblioterapia?

Opowiadania Fundacji Zaczytani.org to narzędzie do promowania wartości i kompetencji niezbędnych do skutecznego funkcjonowania w środowisku zawodowym we współczesnym świecie przy jednoczesnym podwyższeniu jakości życia osobistego. Wszystkie teksty pisane są zgodnie z arteterapeutyczną metodologią biblioterapii, dlatego stanowią doskonały pretekst do refleksji i grupowej dyskusji. Jednak przede wszystkim nasze opowiadania to świetnie napisane historie, w których zobaczysz kawałek siebie.

Pomaga dbać i wzmacniać odporność psychiczną
Wspiera rozwój umiejętności inter- i intrapersonalnych / empatia, asertywność, negocjacja, mediacja
Pomaga budować relacje
Jest skutecznym narzędziem edukacyjnym, wspiera
Relaksuje i wycisza, obniża poziom niepokoju
Łagodzi stres i poprawia nastrój
Pomaga dbać i wzmacniać odporność psychiczną
Wspiera rozwój umiejętności inter- i intrapersonalnych / empatia, asertywność, negocjacja, mediacja
Pomaga budować relacje
Jest skutecznym narzędziem edukacyjnym, wspiera
Relaksuje i wycisza, obniża poziom niepokoju
Łagodzi stres i poprawia nastrój
Pomaga dbać i wzmacniać odporność psychiczną
Wspiera rozwój umiejętności inter- i intrapersonalnych / empatia, asertywność, negocjacja, mediacja
Pomaga budować relacje
Jest skutecznym narzędziem edukacyjnym, wspiera
Relaksuje i wycisza, obniża poziom niepokoju
Łagodzi stres i poprawia nastrój

Biblioterapia - klucz do zrozumienia siebie i innych

Biblioterapia to podróż, która pomaga zrozumieć siebie oraz motywy działań innych ludzi, wspiera w rozwiązaniu problemów, a także pokazuje nowe spojrzenie na życie. Stanowi dobry punkt wyjścia do rozważań nad sytuacją życiową, sposobem pomocy sobie i drugiemu człowiekowi. Umożliwia przedyskutowanie trudnych okoliczności w swobodniejszy sposób. Wreszcie dostarcza bodźców do aktywności i twórczego działania.

Nasz mózg kocha historie. I to dosłownie!

W trakcie, kiedy słuchamy opowieści, pobudzane są te same części mózgu, które są szczególnie aktywne na przykład, kiedy jesteśmy zakochani. Funkcją układu nagrody było motywowanie ludzi do podejmowania działań, które miały ułatwić przetrwanie gatunku.
Można więc założyć, że ewolucja uznała opowiadanie i słuchanie historii za równie ważne, co przeżycie i rozmnażanie się.
Kluczowe jest jednak potwierdzenie, że fikcyjne opowieści wpływają na zmianę zachowania ludzi w rzeczywistości. I dlatego są nam tak potrzebne i dlatego poświęcamy im czas.

Posłuchaj, jak powstawał projekt

Do każdej publikacji nagrywamy też podcast, do którego oprócz eksperta, pisarza oraz przedstawiciela Fundacji Zaczytani.org, zapraszamy dwóch pracowników partnera biznesowego. Celem podcastu jest nie tylko podtrzymanie wybranego tematu w środowisku zawodowym, ale informacja zwrotna, jak projekt odbierany jest przez zwykłych ludzi, którzy brali udział w jego powstawaniu. Nie musisz wierzyć nam na słowo, że nasze opowiadania są świetnym narzędziem – słuchając podcastu, dowiesz się, jak wygląda proces twórczy, idea stojąca za powstaniem konkretnej historii, a także, jak praca z historią wpływa na zespoły, które przeszły przez proces pracy z opowieścią.

Jak to się robi? Czyli proces biblioterapii

Biblioterapia to skuteczna metoda wspierania rozwoju i integracji poprzez kontakt z literaturą. Opiera się na trzystopniowym procesie: czytania, refleksji i działania.

Etap 1
Czytanie

Proces biblioterapii rozpoczynamy od wspólnej lektury wybranego tekstu.

Czytaj więcej
Etap 2
Refleksja

Dowiedz się, jak dobrać tekst i stworzyć odpowiednie warunki do czytania.

Czytaj więcej
Etap 3
Ćwiczenie i działanie

Na koniec proponujemy zadanie twórcze lub metaforyczne, które pozwala utrwalić przekaz historii i przełożyć go na codzienne doświadczenia.

Czytaj więcej

Etap 1 – Czytanie

Proces biblioterapii rozpoczynamy od wspólnej lektury – może to być opowiadanie, fragment książki, wiersz, esej lub reportaż.
Ważne, by tekst:

poruszał wspólne wyzwania i dylematy, z którymi mierzy się dana grupa (np. zaufanie, zmiana, współpraca, różnorodność),
odwoływał się do realnych kontekstów i możliwych rozwiązań,
otwierał pole do interpretacji i nie dawał prostych odpowiedzi.

Jak czytać, by zaprosić do refleksji?

Zadbaj o spokojną atmosferę i komfortową przestrzeń.
Możesz czytać na głos, odtwarzać nagranie lub rozdać tekst do cichego czytania.
Zachęć uczestników do zaznaczania fragmentów, które ich poruszyły.
Pozwól opowieści „wybrzmieć” – nie przechodź od razu do rozmowy.

To etap budowania emocjonalnego pomostu między tekstem a uczestnikiem.

Etap 2 – Refleksja i rozmowa

Po lekturze przychodzi czas na zatrzymanie i rozmowę – najpierw z samym sobą, potem z grupą. Refleksja nad historią pozwala uczestnikom lepiej zrozumieć siebie i innych, a także zobaczyć znane tematy z nowej perspektywy.

Jak to zrobić?

Zacznij od prostych pytań:
„Który fragment Cię poruszył?”,
„Z kim z historii się utożsamiasz?”,
„Jaka emocja towarzyszyła Ci podczas czytania?”
Potem przejdź do pogłębionych:
„Co ta historia mówi o relacjach/zaufaniu/odwadze?”,
„Jaką decyzję podjąłbyś na miejscu bohatera?”,
„Co ta opowieść może nam dziś powiedzieć o nas jako grupie?”

Wskazówki dla prowadzącego:

Kluczowa jest umiejętność słuchania grupy – nie przerywaj wypowiedzi, nie komentuj ich bezpośrednio, nie oceniaj.
Zachęcaj do dzielenia się z „poziomu ja”.
Pozwól uczestnikom mówić w swoim tempie – prowadzący zachowuje postać, czyli ramę spotkania, nie „wchodząc” w treści uczestników.

To etap rozumienia emocji, wymiany perspektyw i tworzenia więzi.

Etap 3 – Ćwiczenie i działanie

Trzeci etap to działanie inspirowane tekstem i wspólną refleksją. Pozwala ono uczestnikom utrwalić przekaz historii i przełożyć go na codzienne doświadczenie – osobiste lub zawodowe.

Wybrane formy ćwiczenia:

Notatka narracyjna – forma osobistej refleksji, która pozwala uporządkować myśli i emocje po spotkaniu.;
pisanie listu do bohatera tekstu;
wymyślanie innego zakończenia utworu;
wymyślanie ciągu dalszego przygód bohatera,
wchodzenie w rolę wybranego bohatera i przedstawianie scenek inspirowanych sytuacją tekstową (drama).
wykonanie ilustracji do czytanego utworu obrazującej jego nastrój,
Pisanie kreatywne : pisanie historii, esejów lub refleksji dotyczących z przeczytanej literatury.
Praca z symboliką : Analizowanie symboli i motywów współczesnych w literaturze,
Zadanie do wykonania – mały krok w życiu osobistym lub zawodowym (np. rozmowa, gest zaufania, zatrzymanie się na ważnej relacji).

Ważne:

Prowadzący proponuje ćwiczenie, ale uczestnik realizuje je w sposób zgodny ze sobą – z pełną dobrowolnością i uważnością na swoje potrzeby.
To etap wewnętrznego zakorzenienia treści i osobistego zaangażowania.

Etapy oddziaływania biblioterapii na czytelnika „Cztery fazy biblioterapii”

IDENTYFIKACJA

(eksplikacja) ekspresja afektu bohatera

Przekonania czytelnika, że łączą go z bohaterem pewne fizyczne lub psychiczne właściwości. Zastępcze przeżycie, pozwala mówić o swoich uczuciach z zachowaniem pozorów mówienia o bohaterze, ekspresja afektu do bohatera, wyrażenie zgody bądź niezgody z jego opiniami, obawa o jego los, poczucie bycia podobnym do bohatera.

Utożsamianie się uczestników z wartością stanowiącą przesłanie tekstu albo jej spontaniczne odrzucenie – ,,On jest taki jak ja, Ja jestem taki jak on’’.

FAZA PROJEKCJI

Interpretacja motywów bohatera lub relacji między postaciami, wnioski dotyczące sensu wyrażonego przez autora, wyjaśnienie wyników w kategoriach własnej „teorii życia”. Doświadczanie emocji podobnych do tych, jakie przeżywa bohater.

Przekładanie przesłania na własne przeżycia i problemy – ,,Ja czuję to samo co on’’.

KATHARSIS

(perswazja) odreagowanie napięcia, oczyszczenie

Doznanie oczyszczającej ulgi, kiedy w słowach występują emocje do autora lub bohatera.
Ekspresja słowna emocji albo agresja wobec bohatera lub autora.

Ulga wynikająca z emocjonalnej akceptacji problemów.

Pragnienie bycia podobnym do bohatera – ,,Ja mogę to zrobić właśnie tak, jak on to zrobił, Ja także mogę to zrobić’’.

WGLĄD

(reorientacja) poszukaj odpowiedzi w swoim wewnętrznym świecie

Odkrywanie i pogłębianie wewnętrznego świata, samopoznanie uczestnika biblioterapii (poczucie przynależności, zrozumienie samego siebie), zrozumienie innych (tolerancja, akceptacja), poznanie nowych pojęć, wartości, celów oraz ich integracja ze swoim światopoglądem.

Nowe spojrzenie na własne problemy uzyskane dzięki ich zrozumieniu, które umożliwia włączenie przesłania analizowanego dzieła do osobistego systemu wartości, co prowadzi do zmian.

Chęć naśladowania bohatera oraz przejmowania jego poglądów jako własnych – ,,Zobacz, ja to zrobiłem’’.

Etapy oddziaływania biblioterapii na czytelnika „Cztery fazy biblioterapii”
IDENTYFIKACJA

(eksplikacja) ekspresja afektu bohatera

Przekonania czytelnika, że łączą go z bohaterem pewne fizyczne lub psychiczne właściwości. Zastępcze przeżycie, pozwala mówić o swoich uczuciach z zachowaniem pozorów mówienia o bohaterze, ekspresja afektu do bohatera, wyrażenie zgody bądź niezgody z jego opiniami, obawa o jego los, poczucie bycia podobnym do bohatera.

Utożsamianie się uczestników z wartością stanowiącą przesłanie tekstu albo jej spontaniczne odrzucenie – ,,On jest taki jak ja, Ja jestem taki jak on’’.
FAZA PROJEKCJI

Interpretacja motywów bohatera lub relacji między postaciami, wnioski dotyczące sensu wyrażonego przez autora, wyjaśnienie wyników w kategoriach własnej „teorii życia”. Doświadczanie emocji podobnych do tych, jakie przeżywa bohater.

Przekładanie przesłania na własne przeżycia i problemy – ,,Ja czuję to samo co on’’.
KATHARSIS

(perswazja) odreagowanie napięcia, oczyszczenie

Doznanie oczyszczającej ulgi, kiedy w słowach występują emocje do autora lub bohatera.
Ekspresja słowna emocji albo agresja wobec bohatera lub autora.

Ulga wynikająca z emocjonalnej akceptacji problemów.

Pragnienie bycia podobnym do bohatera – ,,Ja mogę to zrobić właśnie tak, jak on to zrobił, Ja także mogę to zrobić’’.
WGLĄD

(reorientacja) poszukaj odpowiedzi w swoim wewnętrznym świecie

Odkrywanie i pogłębianie wewnętrznego świata, samopoznanie uczestnika biblioterapii (poczucie przynależności, zrozumienie samego siebie), zrozumienie innych (tolerancja, akceptacja), poznanie nowych pojęć, wartości, celów oraz ich integracja ze swoim światopoglądem.

Nowe spojrzenie na własne problemy uzyskane dzięki ich zrozumieniu, które umożliwia włączenie przesłania analizowanego dzieła do osobistego systemu wartości, co prowadzi do zmian.

Chęć naśladowania bohatera oraz przejmowania jego poglądów jako własnych – ,,Zobacz, ja to zrobiłem’’.